
Wie uit de drukwerkwereld komt, vindt een rafelige rechterkant van een tekst vaak slordig. In een boek of tijdschrift staan alinea’s keurig in een blok, met rechte randen aan beide kanten. Dus gaat in het websiteontwerp het knopje “uitvullen” aan. Maar uitgevulde tekst werkt op een website anders dan op papier, en meestal slechter. De gaten die online ontstaan, maken lezen moeilijker, vooral voor mensen met dyslexie.
Wat uitvullen eigenlijk doet
Bij uitvullen worden de woorden op elke regel zo verdeeld dat de regel precies de volle breedte vult. Het verschil tussen een korte en een lange regel wordt opgevangen door de ruimte tussen de woorden groter of kleiner te maken.
In drukwerk gaat dat goed, omdat een opmaakprogramma veel trucs heeft: woorden afbreken, de letterafstand minimaal aanpassen, een zetter die handmatig ingrijpt. Een browser doet maar een deel daarvan, en moet het bovendien doen voor elke schermbreedte, van een breed beeldscherm tot een smalle telefoon.
Rivieren van witruimte
Het gevolg op een website: op sommige regels staan de woorden normaal, op andere regels staan ze ver uit elkaar. Liggen zulke grote gaten in een paar regels onder elkaar, dan ontstaan er witte stroken die schuin door de alinea lopen. In de typografie heten die rivieren.
Het oog volgt zo’n witte strook in plaats van de regel. Dat maakt lezen onrustig. Hoe smaller de kolom, hoe erger het wordt, want op een smalle regel passen minder woorden om de ruimte over te verdelen. Op een telefoon kan een regel met twee lange woorden uit twee woorden met een enorm gat ertussen bestaan.
Lange Nederlandse samenstellingen maken het nog lastiger. Een woord als “aansprakelijkheidsverzekering” past nauwelijks op een mobiele regel, en de rest van de regel wordt opgevuld met witruimte.
Waarom dit voor dyslexie en leesbaarheid uitmaakt
Voor lezers met dyslexie is een regelmatig beeld belangrijk. Ongelijke woordafstanden maken het lastiger om te zien waar een woord ophoudt en het volgende begint. De rivieren trekken de blik weg van de regel. Ook mensen met een visuele beperking of concentratieproblemen hebben er meer last van dan gemiddelde lezers.
Een rafelige rechterkant helpt juist: elke regel heeft een iets andere lengte, en dat geeft het oog houvast bij de overgang naar de volgende regel. De woordafstand blijft overal gelijk.
WCAG noemt uitvullen ook expliciet. In succescriterium 1.4.8, Visuele presentatie, staat dat tekst niet uitgevuld hoeft te zijn, of dat de bezoeker dat kan uitzetten. Dat criterium valt onder niveau AAA. Het hoort dus niet bij de AA-eisen waar de wet en de meeste organisaties naar kijken. Maar het laat zien dat de makers van WCAG het als een echte drempel zien. Meer over andere tekstinstellingen, zoals regelafstand, staat in tekstafstand volgens WCAG, en specifiek voor lezers met dyslexie in een dyslexievriendelijke website.
Links uitlijnen: zo past u het aan
De oplossing is eenvoudig: lijn lopende tekst links uit. In de meeste WordPress-thema’s is dat al de standaard. Het uitvullen komt meestal ergens anders vandaan.
Waar het uitvullen vandaan komt
- De uitlijnknop in de editor. In de klassieke editor en in sommige paginabouwers zit een knop voor uitvullen. Een redacteur die die gebruikt, zet het per alinea aan.
- Instellingen van een paginabouwer. In Elementor, Divi en vergelijkbare bouwers kan uitlijning per tekstblok of in de algemene typografie zijn ingesteld.
- Het thema of de eigen CSS. Soms staat er een regel als
text-align: justifyop alle alinea’s. - Geplakte tekst. Tekst uit Word kan opmaak meenemen, inclusief de uitlijning.
Aanpassen
Staat het per blok ingesteld, zet het dan per blok terug naar links. Staat het in het thema, dan is één regel CSS genoeg:
.entry-content p {
text-align: left;
}
De precieze selector hangt af van uw thema. Gebruikt u een child theme of het veld voor extra CSS in de Customizer, dan blijft de aanpassing behouden bij thema-updates.
Is er per alinea uitgevuld via inline opmaak, dan wint die vaak van de algemene CSS. Dan moet u de blokken zelf nalopen, of de inline opmaak laten opschonen. Dat laatste is werk dat een beheerder in één keer voor de hele site kan doen.
En woordafbreking dan?
Ontwerpers vragen soms of het helpt om uitvullen te combineren met automatische woordafbreking, via hyphens: auto. Dat vermindert de gaten. Het lost het niet helemaal op, en het brengt een nieuw probleem: woorden die over twee regels zijn gebroken, zijn voor mensen met dyslexie of een tweede taal ook moeilijker te lezen. Bovendien verschilt de kwaliteit van de Nederlandse afbreking per browser.
Ons advies: gebruik geen uitvulling voor lopende tekst, en gebruik automatische afbreking hooguit voor smalle elementen waar lange woorden anders buiten het vak lopen.
Testen of het probleem echt weg is
Na de aanpassing loont het om de pagina’s na te lopen op drie schermbreedtes: een breed scherm, een tablet en een telefoon. Op een computer kunt u dat in de browser doen met de ontwikkelaarstools, waarin u een mobiel scherm kunt nabootsen. Let op alinea’s die toch nog strak uitgelijnd staan. Die hebben meestal hun eigen instelling in het blok.
Kijk ook naar pagina’s die u zelden bezoekt, zoals oude nieuwsberichten, de algemene voorwaarden en de privacyverklaring. Daar staat vaak tekst die jaren geleden uit een Word-document is geplakt, met de opmaak van toen.
Wanneer kan centreren of uitvullen wel?
Een korte kop, een citaat van twee regels of een tekst op een knop mag gecentreerd. Dat leest prima, omdat het om weinig tekst gaat. Lopende tekst van meer dan een paar regels hoort links uitgelijnd te zijn. Uitvullen bewaart u voor drukwerk, waar het gereedschap er beter voor is.
Uitlijning lijkt een detail, maar het is een van de kleine dingen die samen bepalen of een site prettig leest. Hoe u leesbaarheid, contrast en structuur in één aanpak meeneemt, leest u bij uw website toegankelijk maken. Wilt u de typografie van uw site in één keer laten nakijken, dan kan dat via verbeteringen aan een bestaande site.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
