
“Het moet opvallen.” Dat is meestal de reden waarom een melding, een actiebalk of een hele introductie in hoofdletters staat. Het valt ook op. Alleen leest het slecht. Bij hoofdletters en leesbaarheid gaat het om een eenvoudige afweging: een paar woorden in kapitalen kunnen een ontwerp structuur geven, een hele zin of alinea maakt het lezen trager en vermoeiender. En voor bezoekers met een screenreader kan het nog op een andere manier misgaan.
Waarom hoofdletters slechter lezen
Ervaren lezers lezen niet letter voor letter. Ze herkennen woorden voor een deel aan hun omtrek: de stokken die boven de regel uitsteken bij een h, k of l, de staarten die eronder hangen bij een g, j of p. In kleine letters heeft elk woord daardoor een eigen silhouet.
In hoofdletters is elk woord een rechthoekig blok van dezelfde hoogte. Die herkenning valt weg. De lezer moet terugvallen op de afzonderlijke letters, en dat kost tijd. Bij twee woorden merkt niemand dat. Bij een alinea wel.
Er komt nog iets bij. Hoofdletters zijn breder, dus een zin in kapitalen neemt meer ruimte in. Op een telefoon betekent dat meer regels en meer afbrekingen voor dezelfde boodschap.
Wie er het meeste last van heeft
- Mensen met dyslexie. Voor hen is woordherkenning al moeizamer. Een tekst zonder herkenbare woordvormen maakt dat erger. Meer daarover in een dyslexievriendelijke website.
- Slechtziende bezoekers. Wie vergroot of met een wazig beeld leest, heeft houvast aan die woordvormen. Een blok kapitalen geeft minder aanknopingspunten.
- Bezoekers die Nederlands als tweede taal lezen. Zij lezen al langzamer en hebben elk hulpmiddel nodig.
- Iedereen die snel scant. Een bezoeker die een pagina in een paar seconden afzoekt, slaat een blok kapitalen vaak over omdat het eruitziet als een banner.
Dan is er de toon. Online staat een zin in hoofdletters bekend als schreeuwen. “BESTELLINGEN NA 15.00 UUR WORDEN DE VOLGENDE DAG VERZONDEN” klinkt geïrriteerd, terwijl u alleen informatie wilt geven.
Wat een screenreader met hoofdletters doet
Hier wordt het technischer. Een screenreader probeert te raden of een woord in hoofdletters een afkorting is. Bij afkortingen als BTW of KVK is spellen handig. Maar de software kan zich vergissen. Afhankelijk van het programma, de taal en de instellingen kan een woord als NIEUW of GRATIS letter voor letter worden voorgelezen: “N, I, E, U, W”. Dat gebeurt lang niet altijd, maar het gebeurt wel.
Daarnaast hebben sommige screenreaders een instelling om hoofdletters aan te kondigen, bijvoorbeeld met een hogere toon of het woord “hoofdletter” ervoor. Gebruikers die dat aan hebben staan, krijgen bij een zin in kapitalen een hele reeks van die signalen.
Het verschil zit dus in hoe de tekst in de code staat. En daar zit ook de oplossing.
Hoofdletters met CSS in plaats van in de tekst
Wilt u een kop, label of knop in kapitalen tonen, typ de tekst dan gewoon in normale schrijfwijze en laat de opmaak het werk doen:
<p class="label">Nieuw binnen</p>
.label {
text-transform: uppercase;
letter-spacing: 0.05em;
}
Dit heeft drie voordelen:
- Een screenreader krijgt in de meeste gevallen de gewone tekst “Nieuw binnen” en leest die als woorden voor.
- Wie de tekst kopieert, krijgt normale tekst en geen kapitalen.
- Besluit u later dat het ontwerp anders moet, dan past u één regel CSS aan in plaats van honderd teksten.
Een beetje extra letterafstand, zoals in het voorbeeld, maakt korte woorden in kapitalen beter leesbaar. Hoe WCAG over tekstafstand denkt, leest u in tekstafstand volgens WCAG.
Een kanttekening: text-transform lost het leesprobleem voor ziende bezoekers niet op. Een hele alinea blijft er net zo moeizaam door lezen. CSS is de nette manier voor korte stukken, geen vrijbrief voor lange.
In WordPress
In de blokeditor en in paginabouwers als Elementor en Divi kunt u bij typografie vaak kiezen voor “Hoofdletters” of “Uppercase”. Dat zet precies deze CSS-regel. Gebruik die optie in plaats van de tekst zelf in kapitalen te typen. Staan er al teksten in hoofdletters getypt, dan helpt alleen herschrijven.
Waar hoofdletters wel kunnen
Dit is geen verbod. Kapitalen werken goed bij:
- korte labels boven een kop, zoals een categorie of datum;
- knoppen van een of twee woorden, mits het contrast goed is;
- afkortingen die gewoon met hoofdletters geschreven worden;
- een logo of merknaam die zo is vastgelegd.
Twee vuistregels: hoe korter de tekst, hoe minder bezwaar, en gebruik het via CSS. Wilt u iets laten opvallen in een lopende tekst, gebruik dan <strong>, een kader of een duidelijke kop. Die vallen op zonder dat de leesbaarheid eronder lijdt.
Ook in formulieren en foutmeldingen
Hoofdletters duiken niet alleen op in actieblokken. Ze staan ook vaak in plekken waar een bezoeker juist goed moet kunnen lezen. Een foutmelding als “ONGELDIG E-MAILADRES” zet de bezoeker op scherp terwijl hij al vastloopt. Een melding in normale schrijfwijze, met uitleg wat er mis is, helpt hem verder: “Het e-mailadres mist een @. Controleer het adres en probeer het opnieuw.”
Hetzelfde geldt voor de kleine lettertjes. Voorwaarden, retourinformatie of een disclaimer in kapitalen zijn voor bijna niemand prettig te lezen, en dat is precies de informatie waar u later naar wilt kunnen verwijzen. Schrijf die teksten gewoon, met koppen en korte alinea’s.
Uw eigen site nalopen
Scroll door uw belangrijkste pagina’s en let op blokken tekst in kapitalen: aankondigingsbalken, actieblokken, introducties, de footer. Kijk ook in uw nieuwsbrieven en pdf’s. Bepaal per stuk of het kort genoeg is om zo te laten, of herschrijf het in gewone schrijfwijze. Bij korte stukken die in kapitalen moeten blijven: typ ze opnieuw in normale letters en zet de opmaak via het blok of de CSS.
Leesbaarheid is één laag van een toegankelijke website. Hoe het past bij contrast, structuur en bediening, leest u op onze overzichtspagina over toegankelijkheid. Wilt u liever dat iemand de hele site op dit soort punten nakijkt, dan is het verbeteren van een bestaande website de logische volgende stap.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
