Een website die prettig leest voor mensen met dyslexie

Soms vraagt een opdrachtgever of er “een dyslexieknop” op de site kan, die alles omzet naar een speciaal lettertype. Het idee is goed bedoeld. Toch is dat zelden waar de winst zit. Een website die bij dyslexie prettig leest, heeft vooral rustige, voorspelbare tekst: niet te brede regels, genoeg witruimte, een gewoon goed lettertype en zinnen die niet drie keer gelezen hoeven te worden. Dat helpt lezers met dyslexie, en eerlijk gezegd iedereen die snel iets wil weten.

Wat dyslexie betekent voor het lezen van een webpagina

Dyslexie is een hardnekkig probleem met het vlot en foutloos lezen en spellen, terwijl de intelligentie gewoon normaal is. Op een webpagina kan dat zich op verschillende manieren laten zien: woorden die verspringen of door elkaar lijken te lopen, moeite om de volgende regel terug te vinden, snel moe worden van lange lappen tekst. Niet iedereen met dyslexie heeft dezelfde klachten. Daarom is het beter om lezen in het algemeen makkelijker te maken dan om één truc te zoeken.

Een speciaal dyslexielettertype? Meestal niet nodig

Er bestaan lettertypes die speciaal voor mensen met dyslexie zijn ontworpen, met een zwaardere onderkant of letters die minder op elkaar lijken. Sommige lezers vinden ze prettig, en dat is prima. Maar het onderzoek dat er is, laat geen duidelijk voordeel zien ten opzichte van een goed, gewoon schreefloos lettertype. Wat wel lijkt te helpen: voldoende letter- en woordafstand en een rustig letterbeeld.

Daarom raden wij af om een dyslexielettertype als standaard voor de hele site te kiezen, of om er een aparte knop voor te bouwen. Mensen die zo’n lettertype willen, stellen het vaak zelf al in via hun browser of een extensie. Uw taak is dan vooral: zorg dat de site niet breekt als ze dat doen.

Wat wel goed werkt in een lettertype

• Een schreefloze letter met duidelijke vormen, zoals de standaardletters van moderne besturingssystemen of veelgebruikte webfonts.
• Duidelijk verschil tussen lijkende letters, zoals de hoofdletter I, de kleine l en het cijfer 1.
• Een lettergrootte van minstens 16 pixels voor lopende tekst, liever iets groter.
• Niet te dun. Een lichte letterdikte in lichtgrijs is lastig voor iedereen.

Opmaak die het lezen makkelijker maakt

Regellengte

Lange regels zijn moeilijk, omdat het oog aan het einde de volgende regel moet terugvinden. Op een breed scherm loopt tekst soms over de hele breedte. Een maximale breedte van ongeveer 60 tot 75 tekens per regel is een veelgebruikte richtlijn. In CSS kan dat heel simpel:

.entry-content p {
  max-width: 70ch;
}

De eenheid ch is ongeveer de breedte van één teken, dus 70ch komt neer op zo’n 70 tekens per regel.

Regelafstand en alinea’s

Ruime regelafstand, rond 1,5 keer de lettergrootte, en duidelijke witruimte tussen alinea’s maken het overzicht rustiger. WCAG vraagt niet dat u die waarden standaard gebruikt, wel dat uw site blijft werken als de bezoeker ze instelt. Hoe dat zit, leest u in tekstafstand en regelhoogte in WCAG.

Uitlijning

Lijn tekst links uit. Uitgevulde tekst, waarbij beide kanten recht zijn, geeft ongelijke ruimtes tussen woorden. Die “rivieren” van witruimte maken het lezen lastiger. Gecentreerde tekst is voor een korte kop prima, maar niet voor een alinea.

Nadruk

Cursief maakt letters schuin en minder herkenbaar. Een woord cursief is geen probleem; een hele alinea cursief wel. Hetzelfde geldt voor tekst in hoofdletters: een woord in kapitalen valt op, een zin in kapitalen is moeilijk te lezen omdat alle woorden dezelfde rechthoekige vorm krijgen. Gebruik voor nadruk liever vet, en spaarzaam.

Achtergrond en contrast

Voldoende contrast is een basiseis. Sommige lezers met dyslexie vinden fel zwart op helder wit vermoeiend en lezen prettiger met een iets zachtere achtergrond of tekstkleur, zoals donkergrijs op gebroken wit. Dat kan, zolang het contrast boven 4,5:1 blijft. Meer over kleurkeuzes leest u in kleuren kiezen voor uw website.

De tekst zelf

Opmaak helpt, maar de grootste winst zit vaak in de woorden. Een paar gewoonten maken een groot verschil:

• Korte zinnen, één boodschap per zin.
• Gewone woorden in plaats van vaktaal of ambtelijke taal.
• Duidelijke tussenkoppen, zodat de lezer kan scannen en weet waar hij is.
• Opsommingen voor stappen of losse punten.
• De belangrijkste informatie bovenaan.

Dat is in feite schrijven op B1-niveau. Hoe u een bestaande tekst daarop nakijkt, staat in B1-taalniveau op uw website.

Voorlezen: laat de bezoeker kiezen

Veel mensen met dyslexie gebruiken voorleessoftware. Soms is dat een programma dat ze via school of werk hebben, soms de voorleesfunctie van de browser of het besturingssysteem. Microsoft Edge heeft bijvoorbeeld een ingebouwde voorleesfunctie, en op telefoons zit voorlezen in de toegankelijkheidsinstellingen.

U hoeft daarom niet per se zelf een voorleesknop op de site te zetten. Belangrijker is dat de software die mensen al gebruiken goed met uw site overweg kan:

• Echte tekst in plaats van tekst in afbeeldingen.
• Een logische volgorde in de html, zodat het voorlezen niet halverwege naar de footer springt.
• De juiste taal ingesteld op de pagina, zodat de stem Nederlands spreekt en niet Engels met een vreemd accent.
• Geen pop-ups die het voorlezen onderbreken.

Wilt u toch een voorleesfunctie aanbieden, bijvoorbeeld omdat uw doelgroep er veel om vraagt, dan bestaan er diensten en plugins voor. Kijk dan wel kritisch naar privacy, snelheid en of de knop zelf goed bedienbaar is met het toetsenbord.

Een snelle controle van uw eigen site

1. Open een lange pagina op een groot scherm. Lopen regels over de hele breedte? Dan is een maximale breedte de eerste winst.
2. Zoek naar uitgevulde of gecentreerde alinea’s en naar blokken cursief of hoofdletters.
3. Controleer of uw lettergrootte voor lopende tekst minstens 16 pixels is.
4. Laat een pagina voorlezen met de voorleesfunctie van Edge of uw telefoon. Klinkt het logisch, of springt het?
5. Lees een willekeurige alinea hardop. Moet u halverwege adem halen, dan is de zin te lang.

Het meeste hiervan kunt u in de thema-instellingen of met een paar regels extra CSS regelen. Teksten herschrijven is meer werk, maar dat kunt u pagina voor pagina doen, te beginnen bij de pagina’s die het meest bezocht worden.

Leesbaarheid is één van de onderdelen van een site die voor iedereen werkt. Op de pagina over website toegankelijk maken vindt u hoe de andere onderdelen erbij aansluiten. Wilt u weten waar uw site staat, dan kunt u ook een gratis websitecheck aanvragen.