Het gaat vaak zo. De nieuwe site moet live, er ontbreekt nog een foto bij de pagina over zakelijk advies, en via Google Afbeeldingen is snel een mooie gevonden. Een half jaar later ligt er een brief in de bus met een rekening voor ongeoorloofd gebruik. Stockfoto’s en auteursrecht is een onderwerp waar veel ondernemers pas over nadenken als het te laat is. Hieronder leest u hoe het zit, zonder juridisch jargon. Dit is geen juridisch advies; bij twijfel over een concreet geval laat u zich het best adviseren.
Op elke foto rust auteursrecht
Een foto is in Nederland in beginsel beschermd door de Auteurswet. Het auteursrecht ontstaat vanzelf op het moment dat de foto gemaakt wordt; registratie is niet nodig en een copyrightteken ook niet. Volgens artikel 37 van de Auteurswet loopt de bescherming tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. Voor vrijwel elke foto die u online tegenkomt, geldt dus: iemand heeft er rechten op, en u mag hem alleen gebruiken met toestemming.
Dat geldt ook voor foto’s zonder naam of watermerk, voor foto’s op social media en voor foto’s op de site van een concurrent. “Het stond gewoon op internet” is geen toestemming.
Wat een stockfoto eigenlijk is
Bij een fotobank koopt u de foto niet. U krijgt een licentie: toestemming om de foto onder bepaalde voorwaarden te gebruiken. De fotograaf houdt het auteursrecht. Wat u mag, staat in de licentievoorwaarden, en die verschillen per fotobank en soms per foto.
Betaalde fotobanken
Bij betaalde fotobanken kiest u meestal een standaardlicentie of een uitgebreide licentie. Een standaardlicentie dekt doorgaans gebruik op een website, maar kent soms grenzen, bijvoorbeeld bij gebruik op producten die u verkoopt of boven een bepaalde oplage drukwerk. Lees bij elke fotobank wat er precies onder valt.
Gratis fotobanken
Gratis fotobanken hebben een eigen licentie. De licentie van Unsplash staat bijvoorbeeld gebruik toe, ook commercieel, zonder dat u om toestemming hoeft te vragen of de fotograaf hoeft te vermelden. Wel mag u de foto’s volgens die licentie niet zonder wezenlijke aanpassing verkopen, en niet gebruiken om een vergelijkbare fotodienst op te zetten. Andere gratis bronnen hanteren weer andere voorwaarden, soms met verplichte naamsvermelding. Gratis betekent dus niet voorwaardenloos.
Creative Commons
Een deel van de foto’s online valt onder een Creative Commons-licentie. Daar bestaan verschillende varianten van. Sommige vereisen naamsvermelding, sommige verbieden commercieel gebruik of aanpassingen. Voor een bedrijfswebsite is vooral de variant zonder commercieel gebruik een valkuil.
Herkenbare mensen: het portretrecht
Naast het auteursrecht van de fotograaf is er het portretrecht van de mensen op de foto. Volgens artikel 21 van de Auteurswet kan iemand die herkenbaar op een foto staat zich tegen publicatie verzetten als hij daar een redelijk belang bij heeft. Bij een betrouwbare fotobank heeft de fotograaf voor herkenbare personen meestal een toestemmingsverklaring (model release), maar die zegt niet altijd dat u de foto voor elk doel mag gebruiken. Een stockfoto van een persoon bij een pagina over schulden of een medisch onderwerp kan gevoelig liggen; veel licenties sluiten zulk gebruik uit.
Voor foto’s van uw eigen klanten of medewerkers vraagt u zelf toestemming. Hoe u dat netjes regelt, staat in toestemming vragen voor foto's van klanten.
Hoe fotoclaims werken
Fotografen en fotobanken gebruiken diensten die het internet afzoeken naar hun beelden. Vinden ze een foto op een site zonder geldige licentie, dan volgt vaak een brief met het verzoek een vergoeding te betalen. Of het gevraagde bedrag redelijk is, is een andere vraag, maar het verwijderen van de foto lost de claim voor het verleden meestal niet op. Ontvangt u zo’n brief, ga dan na of u kunt aantonen waar de foto vandaan komt, en laat u bij twijfel adviseren voordat u betaalt of reageert.
Een veelvoorkomende oorzaak: een webbouwer van jaren terug die foto’s plaatste waarvan niemand meer weet of er een licentie voor was. De site is van u, dus de claim komt bij u terecht. Wat er verder bij een overdracht van een site geregeld moet zijn, leest u in wie de eigenaar is van uw website.
Zo voorkomt u problemen
- Gebruik nooit foto’s uit Google Afbeeldingen of van andere sites zonder toestemming van de rechthebbende.
- Download stock alleen bij de bron, niet via een tussenpartij die “gratis” beelden van onbekende herkomst aanbiedt.
- Lees de licentie en controleer of uw gebruik eronder valt.
- Bewaar het bewijs: een factuur, een downloadbevestiging of een screenshot van de licentie, met de datum en de bestandsnaam. Een eenvoudig spreadsheet volstaat.
- Vraag uw webbouwer om een overzicht van alle gebruikte beelden en waar ze vandaan komen, bij oplevering.
- Loop een bestaande site na op foto’s waarvan u de herkomst niet kent. Twijfelt u, vervang ze.
De veiligste route blijft eigen beeld. Wanneer dat de moeite waard is en wanneer stock prima volstaat, staat in eigen foto's of stockfoto's voor uw website.
Beeldrechten bij een nieuwe website
Bij een nieuwe site gebruiken wij uw eigen foto’s, of stockbeelden met een licentie die het gebruik dekt. Vraag bij elke bouwer, ook bij ons, om een overzicht van de herkomst van de beelden. Meer over hoe we een site opbouwen, leest u op de pagina over een WordPress-website laten maken.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
