Onevenredige last: wanneer hoeft u niet volledig toegankelijk te zijn?

“Kunnen we niet gewoon zeggen dat het te duur is?” Het is een eerlijke vraag van een ondernemer die net een testrapport met tientallen bevindingen heeft gekregen. Het antwoord is: soms, gedeeltelijk, en alleen als u het goed onderbouwt. Het begrip waar het om draait heet onevenredige last, en het is een van de meest misbegrepen onderdelen van de regels voor toegankelijkheid.

Wat onevenredige last in de toegankelijkheidswet betekent

De European Accessibility Act, Richtlijn (EU) 2019/882, en daarmee de Nederlandse toegankelijkheidswet, erkent dat niet elke aanpassing voor elke organisatie haalbaar is. Er zijn twee situaties waarin een dienstverlener de eisen niet (volledig) hoeft toe te passen:

• als het voldoen aan de eisen een fundamentele wijziging van de dienst zou betekenen, dus als de dienst daardoor iets wezenlijk anders zou worden;
• als het voldoen een onevenredige last zou opleggen aan de dienstverlener.

De richtlijn geeft criteria voor die beoordeling. Grofweg gaat het om de verhouding tussen de kosten van de aanpassing en de totale kosten en inkomsten van de organisatie, en om het geschatte voordeel voor mensen met een beperking, bijvoorbeeld hoe vaak en hoe lang de dienst door hen wordt gebruikt. De precieze criteria staan in een bijlage bij de richtlijn. Die is het lezen waard als u dit serieus overweegt.

Wat het niet is

Onevenredige last is geen manier om onder de wet uit te komen omdat toegankelijkheid gedoe is. Een paar misverstanden op een rij:

• “Wij hebben er geen budget voor gereserveerd.” Dat er geen budget is gepland, maakt een last nog niet onevenredig. Het gaat om de verhouding tot de omvang van de organisatie.
• “Het hele project is te duur.” De beoordeling gaat per eis of per onderdeel. Dat een volledige herbouw te ver gaat, betekent niet dat u ook de contrastproblemen mag laten staan.
• “Wij doen gewoon een beroep op de uitzondering.” Een beroep op onevenredige last vraagt een vastgelegde beoordeling. Zonder onderbouwing is het een bewering.
• “Er was subsidie, maar die is op.” Volgens de richtlijn tellen kosten die door publieke of private middelen voor toegankelijkheid worden gedekt niet mee als last. Controleer dit voor uw situatie.

Micro-ondernemingen die diensten aanbieden, hebben deze uitzondering niet nodig: zij zijn al helemaal uitgezonderd. Meer daarover op de pagina de toegankelijkheidswet voor kleine ondernemingen.

Hoe een beoordeling eruitziet

Een beoordeling is in de kern een eerlijke afweging op papier. Een bruikbare opbouw:

1. Welke eis gaat het om? Noem het concrete succescriterium of onderdeel. Bijvoorbeeld: ondertiteling bij een archief van vijfhonderd instructievideo’s.
2. Wat zou voldoen kosten? Een realistische inschatting, liefst met een offerte of een onderbouwde schatting van uren.
3. Hoe verhoudt dat zich tot de organisatie? Omzet, totale kosten, de omvang van de dienst.
4. Wat is het voordeel voor gebruikers met een beperking? Hoe vaak wordt het onderdeel gebruikt, door wie, en hoe groot is de drempel nu?
5. Welke alternatieven zijn er? Een gedeeltelijke oplossing, een andere route naar dezelfde informatie, een gefaseerde aanpak.
6. Wat is de conclusie? En voor welke periode geldt die?

Let op dat de uitkomst zelden “niets doen” is. Vaker is het “dit onderdeel nu niet volledig, wel een alternatief, en over een jaar opnieuw bekijken”.

Een voorbeeld uit de praktijk

Neem een webshop in hobbymaterialen met vijftien medewerkers en een groot archief aan instructievideo’s van de afgelopen tien jaar. Nieuwe video’s krijgen ondertiteling, dat is goed te doen. Het hele archief achteraf ondertitelen is een flinke klus.

Een redelijke aanpak: eerst nagaan welk deel van het archief eigenlijk onder de eisen valt, want voor oudere vooraf opgenomen media kent de richtlijn een eigen uitzondering. Vervolgens de meest bekeken video’s ondertitelen, bij de rest een tekstuele beschrijving van de stappen plaatsen, en de afweging vastleggen. De shop zelf, het menu, de productpagina’s en het afrekenen, moet gewoon toegankelijk zijn. Daar speelt de uitzondering niet, omdat die aanpassingen in verhouding tot de omvang van het bedrijf goed haalbaar zijn.

Fundamentele wijziging: de andere uitzondering

Naast onevenredige last noemt de richtlijn de fundamentele wijziging. Die gaat niet over geld, maar over het karakter van de dienst. Als een eis alleen te halen is door de dienst iets wezenlijk anders te laten worden, hoeft dat niet. In de praktijk komt dit bij gewone webshops en boekingssites zelden voor. Een productpagina blijft een productpagina, ook als de knoppen een label krijgen en het contrast omhoog gaat.

Denkt u toch dat het voor u speelt, bijvoorbeeld bij een dienst die volledig draait om visuele beoordeling, dan geldt hetzelfde als bij onevenredige last: onderbouwen, vastleggen en bij twijfel advies vragen.

Vastleggen, melden, herzien

Wie zich op onevenredige last beroept, moet dat volgens de richtlijn documenteren en de beoordeling bewaren. Toezichthouders kunnen erom vragen. De beoordeling is ook niet eeuwig geldig: als de dienst verandert, of na verloop van tijd, hoort u opnieuw te kijken. De richtlijn noemt daarvoor een periodieke herbeoordeling; controleer de precieze termijnen voor uw situatie.

Het is daarnaast verstandig om in uw toegankelijkheidsverklaring te benoemen welke onderdelen niet volledig toegankelijk zijn en welk alternatief er is. Dan weet een bezoeker met een beperking waar hij aan toe is, en hoe hij toch geholpen kan worden. Hoe u zo’n verklaring opbouwt, leest u bij een toegankelijkheidsverklaring opstellen.

Wanneer u hier echt mee bezig moet

Voor de meeste mkb-websites speelt onevenredige last nauwelijks. Het gros van de problemen, zoals contrast, labels, alt-teksten en toetsenbordbediening, is met redelijke inspanning op te lossen. Het begrip wordt pas relevant bij grote archieven, verouderde systemen die niet zomaar te vervangen zijn, of diensten van derden waar u weinig grip op heeft.

Begin daarom altijd met een eerlijk beeld van wat er mis is en wat het oplossen kost. Pas als een concreet onderdeel echt buiten verhouding blijkt, komt de afweging op tafel. Juridisch advies is dan verstandig, omdat de beoordeling houdbaar moet zijn.

Voor het grotere verhaal van toegankelijkheid en wat er in de praktijk bij komt kijken, kunt u terecht op website toegankelijk maken. Wilt u eerst weten welke aanpassingen bij u spelen, dan is de stapsgewijze checklist een goed vertrekpunt.