
Een klant belt de klantenservice van een webshop. Hij is slechtziend en gebruikt een screenreader. Op de bestelpagina staat: “Controleer uw gegevens en klik daarna op de groene knop rechtsonder.” Hij hoort de zin, maar weet niet wat groen is, en de screenreader leest de pagina van boven naar beneden voor, niet van links naar rechts. Waar is rechtsonder? Precies dit probleem beschrijft het WCAG-criterium over sensorische eigenschappen: instructies mogen niet alleen leunen op vorm, kleur, grootte, plek op het scherm of geluid.
Wat WCAG zegt over sensorische eigenschappen
Het gaat om succescriterium 1.3.3, op niveau A. Dat is het laagste niveau, en dus ook onderdeel van WCAG 2.1 en 2.2 op niveau AA. De kern: als u uitlegt hoe iemand iets op uw site moet gebruiken, dan moet die uitleg ook te begrijpen zijn zonder dat de bezoeker de vorm, de afmeting, de visuele plek, de richting of een geluid kan waarnemen.
Het criterium verbiedt niet dat u een plek of vorm noemt. “De ronde knop” mag. Het mag alleen niet de enige aanwijzing zijn. “Klik op de ronde knop Bestellen” is prima, want de tekst op de knop maakt duidelijk welke u bedoelt.
Kleur valt onder een apart criterium, 1.4.1, dat vraagt dat kleur niet de enige manier is om informatie over te brengen. In de praktijk komen beide problemen vaak samen voor, zoals in de zin over de groene knop. Meer over kleur leest u in informatie die niet alleen op kleur leunt.
Voor wie dit misgaat
- Blinde bezoekers met een screenreader. Die horen de inhoud in de volgorde van de code. “Links” en “rechts” hebben voor hen weinig betekenis.
- Slechtziende bezoekers die sterk vergroten. Zij zien maar een stukje van het scherm tegelijk. Iets wat “in de zijbalk” staat, is voor hen niet even snel te vinden.
- Mobiele bezoekers. Op een telefoon schuift de zijbalk vaak onder de inhoud. “Rechts” bestaat dan simpelweg niet meer.
- Mensen die geen geluid horen, of de geluid uit hebben staan in de trein. “Wacht op de pieptoon” werkt dan niet.
- Mensen die kleuren anders zien. De groene knop is voor hen een grijsbruine knop.
Dat laatste punt laat zien dat het niet om een kleine groep gaat. Een responsieve website verschuift elementen per schermbreedte. Een instructie die op de plek leunt, klopt dus op de helft van de schermen niet meer.
Voorbeelden en betere formuleringen
De oplossing is bijna altijd hetzelfde: noem het ding bij zijn naam. Die naam is de zichtbare tekst op de knop, de kop van het blok of het label van het veld.
| Zo liever niet | Zo wel |
|---|---|
| Klik op de groene knop rechtsonder. | Klik op de knop “Bestelling plaatsen”. |
| Meer informatie vindt u in de kolom rechts. | Meer informatie vindt u onder de kop “Veelgestelde vragen”. |
| Velden met een sterretje zijn verplicht. | Velden met een sterretje (*) zijn verplicht, en het label zegt ook “verplicht”. |
| Gebruik het vierkante icoon om te delen. | Gebruik de knop “Delen”. |
| Zie de afbeelding hierboven. | Zie de plattegrond van de praktijk hieronder, met de route in tekst ernaast. |
| Wacht op het geluidssignaal. | Wacht tot de melding “Upload voltooid” verschijnt. |
Een vorm of plek noemen als extra hulp is geen probleem. “Klik op de knop Doorgaan, onderaan het formulier” helpt de meeste bezoekers juist, zolang de naam van de knop erin staat.
Let op knoppen zonder tekst
De betere formulering werkt alleen als de knop ook echt een naam heeft. Een winkelwagenknop die alleen uit een icoon bestaat, kunt u in de tekst niet bij naam noemen. Dan is het eerst zaak dat de knop een zichtbaar label krijgt, of op zijn minst een toegankelijke naam. Hoe dat zit, leest u in iconen zonder tekst.
Waar deze instructies zich verstoppen
Bij een controle zoeken wij op een paar vaste plekken. Daar staan zulke zinnen het vaakst:
- Formulieren. De uitleg boven een contact- of aanmeldformulier, en de foutmeldingen. “Het rood omrande veld is niet goed ingevuld” is een klassieker.
- Bestel- en betaalstappen. Teksten als “ga verder via de knop hieronder” of “kies een betaalmethode uit de logo’s”.
- Handleidingen en FAQ’s. “Klik op het tandwiel rechtsboven om uw account te beheren.”
- Quizzen en keuzehulpen. “Kies de afbeelding die het meest op uw situatie lijkt.”
- PDF’s en downloadbare instructies, waar vaak naar screenshots wordt verwezen.
- Blogteksten. “In het lijstje hiernaast” of “zie de grafiek links”, geschreven toen de opmaak nog anders was.
Zo controleert u uw eigen teksten
U hoeft hiervoor geen tool te installeren. Zoek in de inhoud van uw site naar woorden die op richting, vorm of kleur wijzen. In WordPress kan dat via de zoekfunctie bij Pagina’s en Berichten, of via een zoekplugin die ook in blokken en paginabouwers kijkt.
Woorden om op te zoeken:
- links, rechts, boven, onder, hiernaast, hieronder, hierboven, zijbalk, kolom;
- rond, vierkant, groot, klein, icoon, pijl;
- groen, rood, blauw, oranje, gekleurd;
- geluid, piep, signaal, toon.
Lees elke treffer opnieuw en stel één vraag: begrijpt iemand die het scherm niet ziet nog steeds wat hij moet doen? Zo niet, voeg dan de naam van het element toe.
Daarna een praktijktest. Bekijk de pagina op uw telefoon. Klopt “rechts” nog? Zet de afbeeldingen uit of lees de pagina met een screenreader. Hoe dat zonder ervaring gaat, staat op de pagina uw website testen met een screenreader.
Een vaste schrijfregel voor uw redactie
Dit soort zinnen ontstaat niet uit onwil. Een redacteur kijkt naar het scherm en beschrijft wat hij ziet. Daarom helpt een eenvoudige afspraak voor iedereen die teksten op de site zet: verwijs naar de naam, niet naar het uiterlijk. Zet die afspraak bij de andere schrijfregels, naast korte zinnen en duidelijke linkteksten.
Wie die regel een paar weken toepast, doet het daarna vanzelf. En de teksten worden er voor iedere lezer beter van, want “klik op Bestelling plaatsen” is gewoon duidelijker dan “klik op de groene knop”.
Sensorische eigenschappen zijn één onderdeel van een bredere aanpak. Wilt u weten waar uw site verder staat, kijk dan op onze pagina over een toegankelijke website, met een overzicht van de onderwerpen en de volgorde waarin u ze aanpakt.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
