
“Na akkoord op de SLA plannen we de UAT in Q3, conform de DPA.” Voor wie in de branche werkt, is dit een gewone zin. Voor een nieuwe klant, iemand die Nederlands als tweede taal leert of iemand met dyslexie is het een puzzel van vijf stukken. Afkortingen en vaktaal zijn handig onder vakgenoten, maar op een website lezen ook mensen mee die uw vak niet kennen. Over afkortingen en toegankelijkheid bestaan nogal wat misverstanden, vooral over de technische kant. In de praktijk zit de oplossing vooral in hoe u schrijft.
Afkortingen en toegankelijkheid: waarom ze een drempel zijn
Er spelen een paar dingen tegelijk:
- De lezer kent ze niet. Wat voor u dagelijkse kost is, is voor een ander onbekend. Ook hoogopgeleide lezers uit een andere sector haken af.
- Dezelfde afkorting betekent iets anders. AA kan WCAG-niveau AA zijn, maar ook iets heel anders. Context helpt, maar niet altijd.
- Screenreaders spreken ze wisselend uit. Sommige afkortingen worden als woord gelezen, andere letter voor letter. “AVG” kan als “a-v-g” klinken, maar een afkorting die op een woord lijkt, wordt soms als woord uitgesproken. Dat verschilt per screenreader en per stem.
- Ze vragen geheugen. Wie de afkorting bovenaan de pagina heeft gelezen, moet hem verderop nog weten. Voor mensen met een cognitieve beperking of concentratieproblemen kost dat extra moeite.
De belangrijkste regel: schrijf het voluit bij het eerste gebruik
De eenvoudigste en meest effectieve aanpak is ook de oudste. Schrijf de afkorting de eerste keer helemaal uit, met de afkorting erachter:
“De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) bepaalt hoe u met persoonsgegevens omgaat. Volgens de AVG moet u…”
Daarna mag u de afkorting gebruiken. Een paar aanvullingen:
- Per pagina, niet per site. Een bezoeker komt vaak via Google binnen op een willekeurige pagina. Hij heeft uw uitleg op een andere pagina niet gezien.
- Bij lange pagina’s eventueel opnieuw. Staat de afkorting pas veel verder weer, herhaal dan de volledige vorm of een korte uitleg.
- Twijfel? Laat de afkorting weg. Gebruikt u een term maar twee keer, schrijf hem dan gewoon twee keer voluit.
- Geen afkortingen in koppen en knoppen. Die worden vaak los van de tekst gelezen.
Kleine afkortingen in lopende tekst
Naast namen van wetten en organisaties zijn er de kleine afkortingen die bijna niemand meer opvalt: o.a., i.p.v., z.s.m., m.b.t., e.d. Ze besparen de schrijver een paar letters, maar kosten de lezer aandacht. Een screenreader leest ze bovendien niet altijd voor zoals u verwacht. Schrijf ze gewoon uit: “onder andere”, “in plaats van”, “zo snel mogelijk”. De zin wordt er nauwelijks langer van.
Let ook op hoofdletters. Afkortingen die gangbaar zijn als woord, zoals btw en cao, schrijft u met kleine letters. Een woord in hoofdletters leest moeilijker en wordt door sommige screenreaders letter voor letter gespeld.
En het abbr-element?
HTML heeft een element speciaal voor afkortingen:
<abbr title="Algemene verordening gegevensbescherming">AVG</abbr>
Met een muis ziet u de volledige vorm als u over het woord beweegt. Dat klinkt als de oplossing, maar het nut is beperkt:
- Op een telefoon of tablet is er geen muis om overheen te bewegen. De uitleg is daar onzichtbaar.
- Met het toetsenbord komt u niet bij de uitleg, omdat het element niet focusbaar is.
- De meeste screenreaders lezen het
title-attribuut standaard niet voor. Een gebruiker moet het speciaal opvragen of een instelling aanzetten. - Bezoekers weten niet dat er een uitleg achter zit. Er is geen zichtbare aanwijzing, tenzij u er een stippellijn onder zet.
Het abbr-element is dus geen kwaad, maar ook geen vervanging voor uitschrijven in de tekst. Gebruik het als extra, niet als enige uitleg.
Ter informatie: WCAG noemt afkortingen en ongebruikelijke woorden in twee succescriteria op niveau AAA, het hoogste niveau. Op niveau AA, waar de wet naar kijkt, is het uitleggen van afkortingen dus geen harde eis. Begrijpelijke tekst is wel een kernprincipe van toegankelijkheid, en wat niveau AA wel vraagt, leest u op WCAG niveau AA uitgelegd.
Vaktaal: uitleggen in plaats van weglaten
Vaktermen zijn iets anders dan afkortingen. Soms is het vakwoord het juiste woord, en zou een omschrijving onnauwkeurig worden. Een fysiotherapeut die “dry needling” aanbiedt, moet dat zo kunnen noemen. De klant zoekt er misschien ook op.
De aanpak: gebruik de term, en leg hem bij het eerste gebruik uit in één zin.
“Wij bieden dry needling aan. Daarbij prikt de therapeut met een dunne naald in een gespannen spier, zodat die ontspant.”
Het mooiste is als de uitleg vanzelf in de tekst valt, zonder dat het voelt als een woordenboek. Meer over begrijpelijk schrijven vindt u in wat B1-taalniveau op uw website betekent.
Een woordenlijst: wanneer het helpt
Hebt u veel vaktermen die steeds terugkomen, bijvoorbeeld in een juridische, medische of technische dienstverlening, dan kan een woordenlijst op uw site nuttig zijn. Een paar aandachtspunten:
- Maak het een gewone pagina met een duidelijke titel, zoals “Begrippen uitgelegd”.
- Zet de termen op alfabet, elk als kop of in een definitielijst.
- Link vanuit uw teksten bij het eerste gebruik naar de juiste term, met een duidelijke linktekst.
- Laat de woordenlijst de uitleg in de tekst aanvullen, niet vervangen. Niemand wil voor elke zin naar een andere pagina.
Uw eigen teksten nalopen
Een praktische oefening: zet een tekst van uw site in een tekstverwerker en zoek op woorden met twee of meer hoofdletters achter elkaar. Bij elke treffer stelt u twee vragen: kent een buitenstaander dit? En is het de eerste keer op deze pagina? Vraag daarna iemand buiten uw vak om de tekst te lezen en alle woorden te onderstrepen die hij niet kent. U zult verbaasd zijn wat er naar boven komt.
Begrijpelijke taal is één onderdeel van een toegankelijke website. De andere onderdelen, van techniek tot onderhoud, staan op onze pagina over website toegankelijk maken.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.

