“Maar hoe kan een blinde nou een website gebruiken?” Die vraag krijgen we oprecht vaak, ook van ondernemers die verder alles van hun site weten. Het antwoord is minder geheimzinnig dan het lijkt. Wie blind is en een website wil gebruiken, laat de computer of telefoon de pagina omzetten in spraak of braille. Dat gebeurt met software die naar de code van de pagina kijkt, niet naar het beeld. Daarom bepaalt de manier waarop uw site gebouwd is of dat goed gaat.
De screenreader: een stem die de code voorleest
Een screenreader is software die alles wat op het scherm staat, omzet in spraak. Op Windows zijn NVDA (gratis) en JAWS de bekendste. Op de Mac, iPhone en iPad zit VoiceOver ingebouwd, op Android heet het TalkBack.
De screenreader leest niet wat u ziet, maar wat er in de HTML staat. Een kop is voor hem een kop omdat hij als <h2> is opgemaakt, niet omdat de tekst groot en vet is. Een knop is een knop omdat het een <button> is. Een afbeelding krijgt de tekst die in het alt-attribuut staat. Is iets alleen visueel opgemaakt, dan weet de screenreader het niet.
Ervaren gebruikers laten de stem vaak veel sneller praten dan normaal. Voor iemand die het niet gewend is, klinkt dat als een onverstaanbare ratel. Voor hen is het gewoon efficiënt lezen.
De braille-leesregel
Naast spraak gebruiken sommige blinde mensen een braille-leesregel. Dat is een apparaat onder of voor het toetsenbord met een rij cellen waarin kleine pinnetjes omhoog komen. Zo verschijnt de tekst van de regel waar de gebruiker is, in braille, onder de vingers. Veel gebruikers combineren spraak en braille, bijvoorbeeld braille voor het precies lezen van een adres of een bedrag, spraak voor de rest.
Voor uw website maakt het weinig uit welke van de twee iemand gebruikt. Beide halen de informatie uit dezelfde code.
afbeelding, IMG_2381.jpg
afbeelding, kapster knipt een klant in een lichte salon
link, klik hier
link, bekijk alle tarieven
knop
knop, menu openen, ingeklapt
bewerkbare tekst
e-mailadres, bewerkbare tekst, verplicht
Navigeren zonder te kijken
Een ziende bezoeker overziet een pagina in een oogopslag en klikt op wat hem interesseert. Een blinde bezoeker kan dat niet. Een pagina van begin tot eind laten voorlezen, kost te veel tijd. Daarom gebruiken screenreadergebruikers sneltoetsen om de pagina te verkennen.
Via koppen
De meest gebruikte manier. In NVDA en JAWS springt de toets H naar de volgende kop. Ook kan de gebruiker een lijst van alle koppen opvragen, als een inhoudsopgave. Daarom is een logische kopstructuur zo belangrijk: één H1 voor het onderwerp, H2 voor de hoofdstukken, H3 daaronder. Hoe u dat opbouwt, leest u in een goede kopstructuur.
Via landmarks
Landmarks zijn de grote vlakken van een pagina: header, navigatie, hoofdinhoud, zijbalk, footer. Met een sneltoets springt de gebruiker direct naar de hoofdinhoud, zonder het menu opnieuw te horen. Uitleg staat in landmarks op uw website.
Via een lijst met links of formuliervelden
De screenreader kan alle links op een pagina in een lijst zetten. Staat daar tien keer “Lees meer”, dan heeft de gebruiker er niets aan. Hetzelfde geldt voor formuliervelden: de gebruiker springt van veld naar veld en hoort alleen het label. Zonder label hoort hij “invoerveld, leeg”.
Via de Tab-toets
Met Tab gaat de gebruiker langs alle links, knoppen en velden. Dat is de manier om iets te bedienen, maar niet om te lezen. Lopende tekst wordt met de pijltjestoetsen gelezen.
Op een telefoon werkt het met veegbewegingen. Naar rechts vegen gaat naar het volgende element, dubbeltikken activeert het. Met een draaigebaar kiest de gebruiker of hij per kop, per link of per regel wil bewegen.
Wat blinde bezoekers het meest frustreert
Wie blinde gebruikers vraagt waar ze op afhaken, hoort steeds dezelfde dingen:
- Knoppen zonder naam. Een zoekknop met alleen een vergrootglas, een menuknop met drie streepjes, een winkelwagen-icoon. De screenreader zegt “knop”, en verder niets.
- Afbeeldingen zonder alt-tekst, of met een bestandsnaam als “IMG_4471.jpg”. Of het omgekeerde: decoratieve plaatjes die allemaal uitgebreid worden beschreven.
- Pop-ups die de focus stelen of vasthouden. Een nieuwsbriefvenster dat opent zonder dat de screenreader het merkt, of dat niet te sluiten is zonder muis.
- Zelfgebouwde keuzelijsten en datumkiezers die er mooi uitzien maar met het toetsenbord niet te bedienen zijn.
- CAPTCHA’s waarbij de gebruiker plaatjes moet herkennen.
- Meldingen die niet worden voorgelezen. Een product wordt toegevoegd aan de winkelwagen, maar de screenreader zegt niets. De gebruiker klikt nog eens, en heeft er twee.
- Cookiebanners die de hele pagina blokkeren en zelf niet bedienbaar zijn.
Wat al deze punten gemeen hebben: voor een ziende bezoeker is er niets aan de hand. Daarom blijven ze vaak jarenlang onopgemerkt. Een blinde bezoeker die vastloopt, belt meestal niet om het te melden. Hij gaat naar een andere aanbieder, of vraagt iemand om mee te kijken. Dat laatste kost hem zelfstandigheid, en dat is precies wat een goede website hem zou moeten geven.
Veel van deze dingen worden opgelost met gewone, correcte HTML. Waar dat niet genoeg is, kan ARIA aanvullende informatie geven, maar met beleid: verkeerde ARIA maakt het vaak erger. Meer daarover in wanneer aria-label helpt.
Zelf ervaren hoe het werkt
U leert hier meer van tien minuten zelf proberen dan van een uur lezen. Zet VoiceOver aan op uw iPhone, of installeer NVDA op uw Windows-computer. Sluit uw ogen of zet het scherm uit, en probeer op uw eigen site het telefoonnummer te vinden of een product in de winkelwagen te leggen.
U zult merken dat het eerst onwennig gaat. Dat is normaal, want ervaren gebruikers werken veel sneller. Maar u merkt ook snel waar uw site niets zegt, of te veel. Op testen met een screenreader staat een stappenplan met de belangrijkste sneltoetsen.
Wat een blinde nodig heeft om uw website te gebruiken
Een blinde bezoeker heeft geen aparte versie van uw site nodig. Hij heeft een site nodig waarvan de code klopt: koppen die koppen zijn, knoppen met een naam, afbeeldingen met een passende alt-tekst, formulieren met labels en meldingen die worden doorgegeven. Dat is geen exotisch maatwerk, maar vakwerk dat bij het bouwen en onderhouden hoort. Hoe dat in een complete aanpak past, leest u op onze pagina over een toegankelijke website.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
