U bent bezig met een grote update van uw thema, of u laat nieuwe prijzen doorvoeren in de webshop. Halverwege ziet een klant een pagina zonder opmaak, een lege winkelwagen of een foutmelding. Hij klikt weg en komt niet terug. Dat is de reden om een website even netjes te sluiten als er echt aan gewerkt wordt: niet omdat het moet, maar omdat een nette “we zijn zo terug”-pagina beter is dan een half kapotte site.

De WordPress-onderhoudsmodus is daar het gereedschap voor, maar hij wordt vaker verkeerd gebruikt dan goed. Te lang aan laten staan kost bezoekers en posities in Google. Te vroeg uitzetten laat mensen alsnog in de bouwput kijken. In dit artikel leg ik uit wanneer u de modus wel en niet nodig hebt, welke methoden er zijn, en hoe u het zo aanpakt dat niemand er last van heeft.

Wanneer u de onderhoudsmodus echt nodig hebt (en wanneer niet)

Laten we beginnen met een misverstand: voor de meeste updates hoeft uw site niet dicht. Een plugin-update duurt een paar seconden en WordPress zet daarbij zelf even een tijdelijk scherm neer. Een tekstwijziging ziet niemand halverwege. De onderhoudsmodus is bedoeld voor ingrepen die langer duren en waarbij de site tussendoor zichtbaar kapot kan zijn:

  • Een grote thema-update of een wissel van thema.
  • Een verhuizing naar een andere hostingpartij, in de minuten waarin de database wordt overgezet.
  • Een WooCommerce-update waarbij de databasetabellen worden aangepast, zodat er geen bestellingen halverwege worden geplaatst.
  • Het terugzetten van een back-up na een probleem.
  • Herstel na een hack, wanneer u niet wilt dat bezoekers de besmette pagina’s nog zien.

Hebt u een staging-omgeving, dan hebt u de onderhoudsmodus zelden nodig: u test daar, en zet het resultaat in één keer over. Ontbreekt die, dan is de onderhoudsmodus uw vangnet.

Drie manieren om de onderhoudsmodus in te schakelen

1. Via een plugin

De eenvoudigste route. Plugins als “Maintenance”, “WP Maintenance Mode” of “SeedProd” tonen bezoekers een nette pagina met uw logo en een korte boodschap, terwijl u als ingelogde beheerder gewoon de site ziet. Voordelen: geen technische kennis nodig, vormgeving aanpasbaar, vaak een teller of contactgegevens toe te voegen. Nadeel: het is weer een plugin, en tijdens een thema-update of verhuizing kan juist die plugin tijdelijk uitvallen.

2. Via het .maintenance-bestand

WordPress gebruikt zelf een bestand met de naam .maintenance in de hoofdmap. Zolang dat bestaat, toont de site een kaal bericht dat de site kort niet beschikbaar is. U kunt dat bestand ook zelf aanmaken met deze inhoud: <?php $upgrading = time(); ?>. Voordeel: werkt altijd, ook als plugins uit staan. Nadeel: het bericht is niet fraai en WordPress negeert het bestand automatisch na tien minuten. Vergeet u het te verwijderen, dan blijft de site vastzitten; dat probleem heeft een eigen artikel.

3. Via de server

Voor verhuizingen en langdurig werk is een regel in .htaccess (Apache) of de serverconfiguratie (Nginx) de netste oplossing. U leidt alle bezoekers om naar een statische HTML-pagina, behalve uw eigen IP-adres. Dit is de enige methode die ook werkt als WordPress zelf tijdelijk niet draait. Het vraagt wel enige kennis van de server; een fout in .htaccess kan de site volledig onbereikbaar maken.

De 503-status: waarom die ene instelling het verschil maakt voor Google

Dit is het onderdeel dat het vaakst wordt overgeslagen. Als Google uw site bezoekt terwijl de onderhoudspagina aanstaat, moet die pagina een HTTP-status 503 Service Unavailable teruggeven, liefst met een Retry-After-header. Daarmee zegt u tegen de zoekmachine: dit is tijdelijk, kom straks terug. Google bewaart dan de bestaande indexering.

Geeft uw onderhoudspagina een gewone 200-status, dan denkt Google dat uw hele site nu bestaat uit één pagina met de tekst “we zijn zo terug”. Bij een korte onderbreking merkt u daar weinig van. Staat het een dag aan, dan kunnen posities wegvallen en duurt het weken voordat ze terug zijn. Goede plugins sturen de 503 standaard; controleer het in de instellingen. Bij een eigen HTML-pagina regelt u het in .htaccess met een ErrorDocument- of RewriteRule-regel die de status 503 meegeeft.

Gebruik de onderhoudsmodus nooit voor een “binnenkort online”-pagina die weken blijft staan. Daar is de 503 niet voor bedoeld; Google stopt na een tijdje met terugkomen.

Stappenplan voor een nette onderhoudsronde

  1. Kies een rustig moment. Kijk in uw statistieken wanneer het verkeer het laagst is. Voor de meeste Nederlandse bedrijfssites is dat tussen 23:00 en 07:00 of op zondagochtend.
  2. Kondig het aan als het lang duurt. Bij een webshop: een banner op de site de dag ervoor en een bericht op sociale media. Voor een kwartier is dat overdreven, voor twee uur niet.
  3. Maak een volledige back-up voordat u iets aanraakt.
  4. Schakel de onderhoudsmodus in en controleer in een privévenster of bezoekers de juiste pagina zien, met de 503-status. Een gratis online HTTP-statuschecker laat dat in seconden zien.
  5. Voer het werk uit en test daarna als beheerder: homepage, formulier, bij een webshop een testbestelling.
  6. Schakel de modus uit en controleer nogmaals in een privévenster. Leeg de cache; anders blijft de onderhoudspagina soms in de cacheplugin of het CDN hangen.
  7. Kijk in Search Console een paar dagen later of er geen crawlfouten zijn blijven staan.

Wat er in de praktijk misgaat

Een kapper in Zwolle zette de onderhoudsmodus aan om een nieuw thema in te richten. Dat bleek meer werk dan gedacht, en de site stond negen dagen op “we zijn zo terug”. Met een 200-status. Toen de site weer online kwam, was de praktijk van pagina één in Google verdwenen voor haar eigen naam. Het herstel duurde ruim een maand. De les: grote verbouwingen doet u op een staging-omgeving, niet achter een onderhoudsscherm.

Een ander veelvoorkomend scenario: de onderhoudsmodus staat uit, maar de cacheplugin of Cloudflare serveert nog een uur lang de oude onderhoudspagina. Bezoekers denken dat de site dicht is terwijl alles werkt. Vandaar de laatste stap in het stappenplan: cache legen, altijd.

Hoe u zulke rondes zonder zichtbare onderbreking laat verlopen, is een kwestie van routine en de juiste werkomgeving. Wie dat liever niet zelf regelt, kan het onderbrengen in een abonnement waarin updates worden nagekeken; bij WebMaintor gebeuren updates op een tijdstip dat u zelf kiest, met een back-up vooraf en een controle achteraf.

Conclusie

De onderhoudsmodus is een kortdurende noodmaatregel, geen werkomgeving. Gebruik hem voor ingrepen die echt zichtbaar kunnen misgaan, zorg dat de pagina een 503-status stuurt, houd het kort en vergeet niet de cache te legen als u klaar bent. Voor alles wat langer dan een uur duurt, is een staging-omgeving de betere weg. Controleer vandaag of uw favoriete methode daadwerkelijk een 503 teruggeeft; dat is in een minuut gedaan en bespaart u mogelijk weken herstel.