
De scan geeft nul fouten. De plugin in WordPress zegt dat alles in orde is. En toch belt er een klant die niet kan afrekenen, omdat het veld voor de bezorgdatum alleen met een muis werkt. Hoe kan dat? Een automatische toegankelijkheidstest controleert wat een computer kan meten. Een groot deel van wat een website bruikbaar maakt, valt daarbuiten. Dit artikel laat zien welke soorten problemen een tool structureel mist, met voorbeelden die u op uw eigen site kunt nalopen.
Waarom tools blind zijn voor betekenis
Een tool leest de code van een pagina en legt die naast een set regels. Heeft deze afbeelding een alt-attribuut? Heeft dit veld een label? Is de kleur van deze tekst donker genoeg ten opzichte van de achtergrond? Op zulke ja-of-nee-vragen is een computer goed.
Maar veel WCAG-criteria gaan over betekenis. Beschrijft de alt-tekst wat er op de foto te zien is? Is de foutmelding begrijpelijk? Staat de inhoud in een logische volgorde? Daarvoor moet iemand de pagina begrijpen. De makers van testtools zeggen zelf dat automatische tests maar een deel van de toegankelijkheidsproblemen vinden.
Vier soorten problemen die buiten beeld blijven
1. Volgorde
Op het scherm ziet de pagina er logisch uit: links een foto, rechts de tekst, daaronder een knop. In de code staat de knop misschien bovenaan, omdat de ontwerper hem met CSS naar beneden heeft verplaatst. Een screenreader leest de code, dus hoort de bezoeker eerst “Bestel nu” en daarna pas waar het over gaat.
Hetzelfde speelt bij de tabvolgorde. Iemand die met het toetsenbord door de pagina gaat, springt van de header naar de footer, dan naar het midden en weer terug. Een tool ziet geen fout: alle elementen zijn bereikbaar. Voor de gebruiker is het een doolhof.
Zelf controleren: klik bovenaan in de pagina en druk herhaaldelijk op Tab. Volgt de focus de leesrichting?
2. Betekenis van alt-teksten en labels
Een tool ziet dat er een alt-tekst is. Of daar “Team WebMaintor aan het werk” staat, “DSC_0042.jpg” of “afbeelding”, maakt voor de tool niet uit. Een label “Veld 1” telt als label. Een link met de tekst “hier” telt als link met tekst.
Omgekeerd kan een tool ook niet bepalen of een afbeelding decoratief is. Een sierlijn met een uitgebreide beschrijving levert geen fout op, maar vermoeit een screenreadergebruiker wel. Meer daarover in decoratieve afbeeldingen en een lege alt.
Zelf controleren: lees de alt-teksten van uw belangrijkste pagina’s. Een browserextensie of de inspector laat ze zien.
3. Begrijpelijkheid
Geen tool kan zeggen of uw instructie duidelijk is. “Ongeldige invoer” als foutmelding is technisch aanwezig en wordt misschien zelfs netjes voorgelezen. Maar de bezoeker weet nog steeds niet wat er fout is.
Ook consistentie valt hierbuiten. Heet dezelfde knop op de ene pagina “Verzenden” en op de andere “Doorgaan”? Staat het menu op elke pagina op dezelfde plek? Dat zijn WCAG-eisen, maar een tool die één pagina bekijkt, heeft geen vergelijking.
Zelf controleren: vul elk formulier eens fout in. Snapt u wat u moet verbeteren?
4. Toetsenbordflow
Dit is waar de meeste ernstige problemen zitten, en waar tools het minst zien. Een tool kan controleren of een element focusbaar is. Hij kan niet nagaan:
- of de focus zichtbaar is als u erop staat;
- of u een uitklapmenu met het toetsenbord kunt openen én weer verlaten;
- of de focus naar een pop-up gaat als die opent, en daarna terugkomt;
- of u vast komt te zitten in een ingesloten video of kaart;
- of een vaste header de gefocuste knop afdekt.
Zelf controleren: leg de muis weg en probeer uw belangrijkste taak uit te voeren. Een contactaanvraag, een bestelling, een afspraak maken.
Ook toestanden ontbreken
Een automatische scan test meestal de pagina zoals die bij het laden is. Wat er gebeurt nadat iemand klikt, typt of scrolt, blijft buiten beeld. Het uitgeklapte menu, het winkelmandje met drie producten, de foutmelding na verzenden, stap drie van een boekingsformulier: allemaal ongetest, tenzij u ze eerst zelf oproept en dan opnieuw scant.
Een voorbeeld uit de praktijk van veel webshops: een productpagina met keuzerondjes voor maat en kleur. De scan is schoon. Maar de rondjes zijn met CSS verborgen en vervangen door gekleurde vlakjes die alleen met de muis werken. Met het toetsenbord kunt u geen maat kiezen, en zonder maat kunt u niet bestellen. Voor de tool bestaat dat probleem niet.
Daarnaast mist een scan alles wat afhangt van de instellingen van de bezoeker. Werkt de pagina bij 400% zoom? Bij grotere tekst? Met de instelling voor minder beweging?
Wat een automatische toegankelijkheidstest wel goed doet
Dit betekent niet dat u ze moet laten liggen. Ze zijn snel, gratis en betrouwbaar voor wat ze meten. Een tool die honderd pagina’s scant, vindt in een paar minuten alle afbeeldingen zonder alt-attribuut. Een mens doet daar dagen over. Gebruik ze daarom:
- als eerste filter om de grove fouten eruit te halen;
- om na een update te controleren of er iets is teruggevallen;
- om vast te stellen welke fouten op elke pagina terugkomen.
Hoe u een van die tools gebruikt, leest u in WAVE gebruiken om uw site te controleren.
De combinatie die werkt
Een goede beoordeling combineert een automatische scan met handmatige controles: toetsenbord, screenreader, zoom en een kritische blik op teksten. Zo is ook een WCAG-audit opgebouwd. En omdat een website blijft veranderen, loont het om dat niet één keer te doen maar terugkerend. Hoe dat in de praktijk gaat, staat op toegankelijkheid blijvend bewaken. Het totale plaatje vindt u op onze pagina over website toegankelijk maken.
Vraag een gratis websitecheck aan. Binnen één werkdag weet u waar uw website staat.
