Er komt een moment waarop een plugin eruit moet. Hij wordt niet meer onderhouden, hij is te zwaar geworden, de licentie is verdrievoudigd in prijs of hij botst met iets anders. Op zich geen ramp, want voor bijna elke functie bestaat een alternatief. Het lastige zit in de overgang.

Want een WordPress-plugin vervangen is zelden een kwestie van de een uitzetten en de ander aanzetten. Instellingen, opgeslagen gegevens en shortcodes zitten aan de oude plugin vast. Zet u hem zomaar uit, dan staat er op uw pagina’s ineens rauwe tekst tussen rechte haken, of is een formulierarchief van drie jaar onbereikbaar. Met een beetje voorbereiding is dat allemaal te voorkomen. Hieronder de aanpak die in de praktijk werkt.

Stap 1: breng in kaart wat de oude plugin allemaal doet

Voordat u iets aanraakt, maakt u een lijstje. Dit kost een halfuur en bespaart u later een dag.

  • Waar wordt hij gebruikt? Zoek in uw site naar de shortcodes of blokken van de plugin. Vaak staat er meer dan u denkt: ook in widgets, in de footer, in e-mailsjablonen of in een pagina die u zelden bezoekt.
  • Welke gegevens bewaart hij? Formulierinzendingen, boekingen, ingevoerde velden, adresgegevens. Kan die data geëxporteerd worden, en in welk formaat?
  • Welke instellingen zijn er handmatig ingesteld? Ontvangeradressen, bevestigingsteksten, verplichte velden, koppelingen met een nieuwsbriefdienst of betaaldienst.
  • Hangt er opmaak aan? Sommige plugins brengen hun eigen stijl mee, of er is ooit maatwerk-CSS toegevoegd om ze passend te maken.
  • Is er iets van afhankelijk? Een andere plugin, een koppeling of een automatisering die op de output van deze plugin leunt.

Maak screenshots van de belangrijkste instellingenschermen. Dat klinkt ouderwets, maar het is de snelste manier om later te controleren of u niets bent vergeten.

Stap 2: kies het alternatief op de juiste gronden

De verleiding is groot om de best beoordeelde plugin te pakken en klaar. Kijk liever naar vier dingen. Hoe recent is de laatste update, en hoe actief is de support? Hoeveel actieve installaties zijn er, want een grote gebruikersgroep betekent dat problemen sneller worden gevonden? Kan de nieuwe plugin uw bestaande data importeren, of is er een migratietool? En: doet hij niet veel méér dan u nodig heeft, want elke extra functie is extra code die moet worden onderhouden.

Waar u op let bij het beoordelen van een plugin die u juist wilt loslaten, staat in het artikel over verlaten plugins herkennen. Diezelfde signalen gebruikt u nu in omgekeerde richting om het alternatief te toetsen.

Test het alternatief bij voorkeur eerst in de gratis versie, ook als u uiteindelijk de betaalde variant wilt. Zo weet u of de basis bevalt voordat u een licentie koopt.

Stap 3: doe het op een testomgeving, niet live

Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en het vaakst spijt oplevert. Zet een kopie van uw site neer, wissel daar de plugin, en kijk wat er gebeurt. De meeste Nederlandse hostingpartijen bieden hiervoor een knop in het klantenpaneel. Hoe dat werkt, leest u in de uitleg over een staging-omgeving.

Op die kopie ziet u dingen die u vooraf nooit had bedacht: een conflict met uw thema, een pagina die scheef loopt, een formulier dat wel verstuurt maar geen bevestigingsmail meer stuurt. Die ontdekt u liever daar dan op de site waar uw klanten op zitten.

Kunt u echt niet met een testomgeving werken, doe de wissel dan buiten uw drukste uren en zorg dat u de tijd heeft om het af te maken. Halverwege stoppen is de slechtste optie.

Stap 4: de wisseling zelf, in de juiste volgorde

  1. Maak een verse back-up van bestanden én database, en controleer dat die is geslaagd.
  2. Exporteer de data uit de oude plugin. Bewaar het bestand ergens buiten de site.
  3. Installeer de nieuwe plugin en activeer hem, terwijl de oude nog actief is. Dat kan meestal probleemloos; alleen bij twee cachingplugins of twee beveiligingsplugins is dat een slecht idee.
  4. Importeer of stel handmatig in. Loop uw lijstje van stap 1 langs en zet alles goed.
  5. Vervang de shortcodes of blokken op elke pagina waar de oude plugin werd gebruikt.
  6. Test het volledige proces zoals een bezoeker het doet: formulier invullen, verzenden, bevestiging op het scherm, e-mail in de inbox, inzending in het beheerscherm. Test ook op mobiel.
  7. Deactiveer de oude plugin en loop de site opnieuw door.
  8. Wacht een tot twee weken voordat u de oude plugin definitief verwijdert. Zolang hij gedeactiveerd is, kunt u nog terug.

Let bij stap 8 op één ding: veel plugins verwijderen hun eigen tabellen uit de database zodra u ze deïnstalleert. Zorg dat uw export van stap 2 er nog is voordat u die knop indrukt.

De valkuilen die u wilt kennen

Wat in de praktijk het vaakst misgaat, is te overzien. Achtergebleven shortcodes op pagina’s die niemand meer bezoekt maar Google wel indexeert. E-mailmeldingen die naar het oude adres blijven gaan omdat er twee plaatsen zijn waar dat wordt ingesteld. Een formulier dat er goed uitziet maar niet aankomt, omdat de nieuwe plugin een andere verzendmethode gebruikt. En opmaak die net iets anders is, waardoor knoppen op mobiel over elkaar vallen.

Een voorbeeld. Een cateringbedrijf uit Breda verving een verouderde formulierplugin. Alles leek goed, tot bleek dat de offerte-aanvragen twee weken lang alleen in de site werden opgeslagen en niet meer per mail werden doorgestuurd. Niemand keek in het beheerscherm, dus niemand merkte het. Elf aanvragen bleven onbeantwoord liggen. De les: test niet alleen of het formulier verstuurt, maar of de mail ook echt aankomt, en kijk de eerste week elke dag even mee.

Wanneer u het uitbesteedt

Een galerij of een contactformulier vervangen kunt u prima zelf, mits u de stappen aanhoudt. Bij een boekingssysteem, een webshopkoppeling of een plugin waar jaren aan klantgegevens in zit, wordt het een ander verhaal. Daar wegen datamigratie en het testen zwaarder dan de installatie zelf. Ook als er maatwerkcode aan de oude plugin hangt, is meekijken door iemand met ervaring verstandig.

Zulke wisselingen vallen bij de meeste bureaus binnen de uren van een onderhoudsabonnement met maandrapport, inclusief het testen op een kopie en een back-up vooraf. Bij WebMaintor is dat de standaardwerkwijze bij elke pluginwissel.

Concrete volgende stap: pak de plugin waarvan u al een tijdje weet dat hij eruit moet, en maak vandaag alleen stap 1. Zodra u zwart op wit heeft wat hij allemaal doet, wordt de rest een kwestie van uitvoeren.