Bij een website die een paar jaar meegaat, groeit de mediabibliotheek ongemerkt uit tot een rommelzolder. Foto’s van een actie uit 2021, drie versies van hetzelfde logo, een pdf met een oude prijslijst, screenshots die een medewerker ooit per ongeluk heeft geüpload. U ziet er niets van op de site, maar op de server staat het allemaal nog. Bij sommige klanten vonden we meer dan tien gigabyte aan bestanden, waarvan ruwweg de helft nergens meer werd gebruikt.

Wilt u WordPress-media opruimen, dan is de grootste angst terecht: een afbeelding verwijderen die toch ergens wordt getoond, en pas weken later ontdekken dat er een grijs vlak op een productpagina staat. In dit artikel laat ik zien hoe u veilig opruimt, welke tools daarbij helpen en waar u vooral voorzichtig moet zijn.

Waarom zou u de mediabibliotheek opruimen?

Ongebruikte bestanden kosten op zichzelf geen snelheid. Een bezoeker laadt alleen wat op de pagina staat. Toch zijn er goede redenen om op te schonen:

  • Back-ups worden kleiner en sneller. Een back-up van drie gigabyte in plaats van twaalf scheelt tijd, opslagkosten en gedoe bij het terugzetten.
  • Verhuizen wordt eenvoudiger. Bij een overstap naar andere hosting is de uploadmap vrijwel altijd het traagste onderdeel.
  • Schijfruimte kost geld. Veel hostingpakketten hebben een limiet. Een volle schijf kan updates en zelfs het opslaan van bestellingen blokkeren.
  • Uw team vindt dingen terug. Een bibliotheek met duizend bestanden waarvan er zeshonderd overbodig zijn, maakt het zoeken naar de juiste foto onnodig lastig.

Eerst begrijpen: waar komen al die bestanden vandaan?

WordPress bewaart niet één versie van een geüploade afbeelding, maar meerdere. Van elke foto worden automatisch varianten gemaakt in verschillende afmetingen: een miniatuur, een middelgrote versie, een grote versie, en daarbovenop de formaten die uw thema en plugins nog eens toevoegen. Eén upload van een foto van vier megabyte kan zo tien tot vijftien bestanden op de server opleveren.

Daar komt bij dat medewerkers vaak een nieuwe foto uploaden in plaats van een bestaande te vervangen. De oude blijft staan. Ook pagina’s die zijn verwijderd, nemen hun afbeeldingen niet mee naar de prullenbak. Zo stapelt het zich op.

Stappenplan: veilig opruimen in zes stappen

Stap 1: maak een volledige back-up

Niet alleen van de database, maar juist van de uploadmap. Controleer dat de back-up echt buiten uw site is opgeslagen en dat u weet hoe u hem terugzet. Dit is de stap die u nooit overslaat, want verwijderen is definitief.

Stap 2: inventariseer wat er staat

Kijk in het beheer bij Media en sorteer op datum. Vaak ziet u meteen clusters: een reeks uploads van een fotoshoot waarvan er drie zijn gebruikt, of tientallen screenshots. Noteer de grootste bestanden. Via de hosting kunt u ook de omvang per jaarmap bekijken (wp-content/uploads/2021 enzovoort). Dat geeft snel een beeld van waar de ruimte zit.

Stap 3: gebruik een plugin die bijhoudt wat écht gebruikt wordt

Dit is de kern. Zelf per bestand nagaan of het ergens voorkomt, is niet te doen. Plugins zoals Media Cleaner of Media Deduper doorzoeken pagina’s, berichten, widgets, productgalerijen en instellingen van paginabouwers en markeren bestanden die nergens worden aangetroffen. Let op twee dingen:

  • Geen enkele scanner is perfect. Afbeeldingen die alleen in aangepaste CSS, in een e-mailsjabloon of in een obscure plugin-instelling staan, worden soms gemist.
  • Goede plugins verwijderen niet direct, maar verplaatsen naar een eigen prullenbak. Gebruik die tussenstap.

Stap 4: verwijder in kleine porties

Verwijder geen 800 bestanden in één keer. Doe het per jaar of per honderd bestanden en loop daarna de belangrijkste pagina’s van de site na: homepage, dienstenpagina’s, productcategorieën, de pagina Over ons. Ziet u een kapotte afbeelding, zet die dan terug uit de prullenbak van de plugin en zoek uit waarom de scanner hem miste.

Stap 5: pak de dubbele bestanden aan

Hetzelfde logo dat vijf keer is geüpload als logo.png, logo-1.png, logo-def.png. Een deduplicatieplugin vindt exacte kopieën en kan verwijzingen samenvoegen. Ook hier: eerst kijken, dan pas verwijderen.

Stap 6: genereer miniaturen opnieuw, of juist niet

Heeft u in het verleden thema’s gewisseld, dan staan er afbeeldingsformaten op de server die uw huidige thema niet meer gebruikt. Een plugin als Regenerate Thumbnails of Force Regenerate Thumbnails kan de oude formaten opruimen en alleen de nu benodigde varianten aanmaken. Dat scheelt vaak verrassend veel ruimte, maar het kost wel serverkracht. Doe dit buiten drukke uren.

Waar u extra voorzichtig bent

Een paar situaties waarin scanners vaker de fout ingaan:

  • Webshops. Productafbeeldingen, variaties, categorie-afbeeldingen en downloads (bijvoorbeeld handleidingen) staan op verschillende plekken in de database. Check na het opruimen een aantal producten met variaties.
  • Paginabouwers. Elementor, Divi en WPBakery slaan verwijzingen naar afbeeldingen in hun eigen opmaak op. De meeste scanners kennen dit inmiddels, maar sjablonen en globale onderdelen worden soms overgeslagen.
  • Nieuwsbrieven en e-mailsjablonen. Een afbeelding in een verzonden nieuwsbrief verwijst naar uw server. Verwijdert u die, dan toont de oude nieuwsbrief in de inbox van klanten een kapot plaatje.
  • Pdf’s en documenten. Prijslijsten en brochures worden vaak vanaf externe plekken gelinkt (Google Bedrijfsprofiel, sociale media). De scanner ziet dat niet.

Ruimt u tegelijk ook de rest van de installatie op, dan is het verstandig de database niet te vergeten. Overbodige revisies en verweesde metadata verdwijnen namelijk niet met het opschonen van media; daarvoor leest u onze uitleg over het opschonen van de database.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een makelaarskantoor in Haarlem had een site van zeven jaar oud met een uploadmap van veertien gigabyte. Elk woningaanbod werd handmatig geplaatst en na verkoop verwijderd, maar de foto’s bleven staan. Na een back-up hebben we per jaar gescand en opgeruimd. Van de 31.000 bestanden bleken er 24.000 nergens meer in gebruik. De uploadmap slonk naar minder dan drie gigabyte, de nachtelijke back-up duurde geen veertig minuten meer maar zes, en de latere verhuizing naar snellere hosting was in een middag klaar. We hebben tijdens het opruimen twee keer een verwijderde afbeelding teruggezet, allebei uit de voettekst van een e-mailsjabloon. Zonder prullenbak was dat een vervelende ontdekking geweest.

Wat u zelf kunt doen en wanneer u hulp inschakelt

Voor een eenvoudige site met een paar honderd bestanden is dit prima zelf te doen op een rustige middag. Maak de back-up, installeer een scanner, verwijder in porties en controleer de site. Groter dan een paar duizend bestanden, een webshop of een paginabouwer met veel sjablonen, dan is het risico op gemiste verwijzingen groter en is het fijn als iemand met een staging-omgeving eerst de gevolgen kan bekijken. Bij structureel websiteonderhoud hoort dit soort opschoonwerk er meestal bij, zodat het niet elke paar jaar een groot project wordt.

Begin in elk geval niet met verwijderen zonder back-up. Wie die regel aanhoudt, kan eigenlijk niets onherstelbaar kapotmaken.